Siła wyższa / zły zamiar we Francji... (3/5)

Siła wyższa a kradzież ładunku pod pozorem kontroli drogowej

Wyjątkowo interesująco przedstawia się zagadnienie utraty przesyłki na skutek rozboju połączonego z zatrzymaniem samochodu pod pozorem kontroli policyjnej. Zasadnicze pytanie, jakie można sobie zadać w tej sytuacji brzmi: czy okoliczność zatrzymania się na sygnał „fałszywego” policjanta, które skutkuje kradzieżą ładunku stanowi przypadek siły wyższej?

W orzecznictwie sądów francuskich pytanie to znajduje, co do zasady, odpowiedź pozytywną.

Dla porównania w Polsce, Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 grudnia 2007 r. stwierdził, iż utrata przesyłki na skutek rozboju połączonego z zatrzymaniem samochodu ciężarowego pod pozorem policyjnej kontroli drogowej nie jest wynikiem działania siły wyższej. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał na okoliczność, iż:

« siła wyższa może być uznana za przesłankę zwalniająca przewoźnika od odpowiedzialności tylko wtedy gdy nie poprzedził jej przyczyniający się do powstania szkody czynnik z zakresu wewnętrznego funkcjonowania przedsiębiorstwa przewozowego”.

Co jest równoznaczne ze „złym zamiarem” w prawie francuskim?

Tak jak zostało zaznaczone na wstępie przewoźnik ponosi pełną odpowiedzialność za powierzony mu ładunek, jeżeli szkoda powstała wskutek jego złego zamiaru lub niedbalstwa, które według prawa obowiązującego w miejscu prowadzenia sprawy sądowej uważane jest za równoznaczne ze złym zamiarem (art. 29 Konwencji).

Zły zamiar (dol) jest to wina umyślna tj. świadome i dobrowolne działanie lub zaniechanie obliczone na wyrządzenie szkody drugiemu.

Co do niedbalstwa, które we Francji jest uważane za równoznaczne ze złym zamiarem należy wskazać na istotną i korzystną dla przewoźników zmianę dokonaną ustawą nr 2009-1503 z dnia 8 grudnia 2009 r. o organizacji i regulacji transportu kolejowego oraz zawierającą różne przepisy dotyczące transportu (określana mianem ustawy ORTF).

Do wejścia w życie ustawy z 8 grudnia 2009 r. (z dniem publikacji, czyli 9 grudnia 2009 r.), sądy francuskie uważały za równoznaczne ze złym zamiarem „ciężkie niedbalstwo” (faute lourde), które było definiowane jako:

Niezwykle poważne niedbalstwo wykazujące niezdolność przewoźnika, jedynie odpowiedzialnego za podejmowane przez siebie działania, do wykonania powierzonego mu umową zlecenia.

Poczynając od 9 grudnia 2009 r., zgodnie z nowym artykułem L. 133-8 Kodeksu handlowego, jedynie „niewybaczalne niedbalstwo” (faute inexcusable) powoduje, że niemożliwym staje się wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności przewoźnika. Co istotne, postanowienia umów przewozu zmierzające do ominięcia tego przepisu są nieważne.

Definicja niewybaczalnego niedbalstwa zawarta w art. L. 133-8 Kodeksu handlowego wskazuje, iż mamy tutaj do czynienia z: